Magofu ya duara ya Borges

Mtu mkimya wa rangi ya kijivu anakuja kwa mtumbwi kutoka kusini na kupanda hadi hekalu la duara lililobomoka, lililoteketezwa zamani. Ana kusudi moja tu. Anataka kuota mtu, kwa undani kamili, na kumweka katika uhalisia. Jaribio lake la kwanza linashindwa: anaota ukumbi mzima wa wanafunzi na hawezi kumfanya hata mmoja wao awe thabiti. Kwa hiyo anaanza upya na kidogo zaidi. Anaota moyo unaodunda, usiku baada ya usiku, kisha viungo vya mwili kimoja kimoja, kisha mwili mzima.

Mungu wa hekalu ni Moto. Moto unakubali kumhuisha yule mtu aliyeotwa, ili kila mtu isipokuwa Moto na mwotaji afikiri kwamba ni mtu halisi. Mtu huyo anamfundisha mwanawe, kisha anafuta kumbukumbu ya mwana ya mafunzo hayo, ili asijue kamwe kwamba aliotwa. Anamtuma kwa mkondo wa mto hadi hekalu jingine lililobomoka. Baadaye anasikia habari za mtu pale anayeweza kutembea juu ya moto bila kuungua, na anaogopa. Mwanawe akifikiria hilo, atang’amua kwamba yeye ni taswira tu.

Kisha moto unakuja kwenye magofu ya duara. Mtu huyo anaingia ndani yake ili kufa, nao haumuunguzi. Hadithi inaisha: “Kwa nafuu, kwa fedheha, kwa hofu, alitambua kwamba yeye pia alikuwa mwonekano, kwamba mwingine alikuwa akimwota.”

Borges alichapisha hadithi hii mwaka 1940. Ni hoja ya uigaji katika umbo la hadithi fupi, zaidi ya miaka sitini kabla ya Bostrom. Kama akili zinaweza kutengenezwa, basi yeyote anayetengeneza akili lazima ajiulize kama yeye pia alitengenezwa. Dokezo linalofichua kila kitu ni dogo. Akili iliyotengenezwa iko salama hadi inapokutana na kitu kimoja kinachoitendea tofauti, hapa moto usioungua. Katika uwanja wa majaribio, hicho ndicho ambacho jaribio la kutoka ndani lingetafuta.