Mawazo ya Ibn Arabi

Ibn Arabi (1165–1240) alizaliwa Murcia huko al-Andalus na akafia Damascus. Ni mmoja wa wanafikra wenye ushawishi mkubwa zaidi katika Usufi. Karibu na mwisho wa maisha yake aliandika The Bezels of Wisdom, sura ishirini na saba, kila moja kuhusu hekima ya nabii mmoja. Sura ya Yusuf, nabii aliyetafsiri ndoto, inatoa dai la kushtua. Kila kitu tunachokiita “kisicho Mungu” ni mawazo (khayāl), na ulimwengu ni ndoto inayopaswa kufasiriwa.

Anajenga juu ya msemo ambao al-Ghazali aliunukuu: “Watu wamelala, na wakifa huamka.” Lakini anausoma tofauti. Kwa al-Ghazali ndoto ilikuwa tishio kwa uhakika. Kwa Ibn Arabi ni njia ya kusoma. Ndoto hutengenezwa kwa taswira zinazoelekeza zaidi ya zenyewe, na ustadi wa Yusuf ulikuwa kujua zilimaanisha nini. Dunia inafanya kazi vivyo hivyo. Vitu vyake ni ishara, na kazi ni kuona kupitia hivyo hadi kile vinachoonyesha.

Pia hachukulii mawazo kuwa ukosefu wa uhalisia. Anayaita barzakh, mwambaa: kitu kilicho kati ya roho safi na maada nzito, kinachoshiriki zote mbili. Kwa maoni yake taswira si hakuna. Ni halisi kama taswira. Na dunia haijengwi mara moja kisha ikaachwa imesimama. Akisoma maneno ya Qur’ani kuhusu “uumbaji mpya” (50:15), anashikilia kwamba ulimwengu unaumbwa upya kila wakati. Unaonekana tu kuendelea, kama mwali wa moto au mto.

Ukiweka kando ya dhana ya uigaji, hii inakaribia kuwa injini ya kuchora iliyoelezwa kutoka upande wa muumini. Dunia inachorwa upya kila wakati. Uimara wake ni mwonekano tu. Na maana yake iko katika kile inachoelekeza, si katika vitu vilivyoitengeneza. Kama Chalmers karne nane baadaye, Ibn Arabi hahitimishi kwamba dunia ni bandia. Anahitimisha kwamba tunapaswa kuisoma ipasavyo.