Māyā ya Shankara

Shankara alikuwa mwanafalsafa wa Kihindi wa shule ya Advaita (“isiyo ya pande mbili”) ya Vedānta. Stanford Encyclopedia inamweka katika karne ya nane BK. Hoja yake ni fupi. Brahman tu, fahamu safi, ndiyo halisi kwa mwisho. Vitu vingi vya dunia, wewe na mimi pamoja, ni māyā: mwonekano uliotandazwa juu ya Brahman. Picha anayoipenda zaidi ni kamba kwenye mwanga hafifu. Unaona nyoka, unaruka, moyo unadunda kwa kasi. Taa inapokuja, nyoka ametoweka, lakini hakuwahi kuwa kitu chochote isipokuwa kamba.

Unaweza kutarajia aseme dunia ni ndoto tu. Hasemi hivyo. Katika ufafanuzi wake wa Brahmasūtra (2.2.28–29) anabisha dhidi ya shule ya Kibuddha ya Yogācāra, shule ya Vasubandhu, kwamba maisha ya kuamka si kama ndoto. Ndoto hufutwa unapoamka. Dunia ya kuamka haifutwi na kitu chochote unachoweza kukifikia kutoka ndani yake. Kwa hiyo anaweka viwango vya uhalisia. Dunia ya kila siku ni halisi kwa kila madhumuni ya vitendo: unaweza kula chakula na moto unaunguza. Haiwi tu neno la mwisho.

Yoga Vāsiṣṭha, shairi refu la Kisanskriti ambalo tarehe yake wanazuoni bado wanabishana, inasimulia wazo hilo kwa hadithi. Katika moja, mchawi anapeperusha feni ya manyoya ya tausi mbele ya Mfalme Lavaṇa. Kwa muda mfupi mfalme anakaa kimya kama sanamu. Katika muda huo anaishi maisha mazima mbali kama mtu aliyetengwa. Anaoa, analea watoto, anasalimika na njaa na yuko karibu kujitupa motoni anapoamka kwenye kiti chake cha enzi. Baadaye anasafiri hadi milimani na kukuta kijiji, na watu wa pale wanaokumbuka njaa hiyo.

Kuhusu dhana ya uigaji, Advaita inatoa jibu tayari kwa wasiwasi kwamba dunia iliyoigwa ingekuwa bandia. Ingekuwa halisi katika kiwango chake, kama dunia ya kuamka ilivyo kwa Shankara, na isingekuwa kiwango cha ndani kabisa. Hadithi ya Lavaṇa inaongeza kitu ambacho uwanja wa majaribio unaweza kukihesabu. Maisha yote yanaweza kutoshea katika wakati mfupi wa nje, na yale yaliyoishi bado yanaacha alama ambazo watu wengine wanaweza kuzipata.